آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت - زرتشت و دین بهی در شاهنامه – ۷

برگزیده هایی از شاهنامه فردوسی 

*** 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت -  زرتشت و دین بهی در شاهنامه – ۷

***

واهمه ی ارجاسب، خاقان چین، از پا گرفتن "دین بهی" و نکوهش گشتاسب، بخاطرِ میدان دادن به زرتشت و پذیرش دین بهی* 

***

نامه ی ارجاسبِ "تورانی" ، به گشتاسب، حامی زرتشت: 

یکی نامه بنوشت خوب و هژیر / سوی نامور خسرو و دین پذیر -

 که ای نامور شهریار جهان / فروزندهٔ تاج شاهنشهان -

 شنیدم که راهی گرفتی تباه / مرا روز روشن بکردی سیاه -

 بیامد یکی "پیر مهتر فریب" / ترا دل پر از بیم کرد و نهیب -

 سخن گفتش از دوزخ و از بهشت / به دلت اندرون هیچ شادی نهشت - 

تو او را پذیرفتی و دینش را / بیاراستی راه و آیینش را -

 برافگندی آیین شاهان خویش / بزرگان گیتی که بودند پیش -

 رها کردی آن پهلوی کیش را / چرا ننگریدی پس و پیش را -

 زگیتی ترا برگزیده خدای / مهانت همه پیش بوده به پای -

 نکردی خدای جهان را سپاس / نبودی بدین ره ورا حق شناس -

 ازان پس که ایزد ترا شاه کرد / یکی "پیر جادوت" بی راه کرد - 

چو آگاهی تو سوی من رسید / به روز سپیدم ستاره بدید -

 نوشتم یکی نامهٔ دوست وار / که هم دوست بودیم و هم نیک یار -

 چو نامه بخوانی سر و تن بشوی / فریبنده را نیز منمای روی –

 مرآن بند را از میان باز کن / به شادی می روشن آغاز کن -

 گرایدونک بپذیری از من تو پند / ز ترکان ترا نیز ناید گزند -

 زمین کشانی و ترکان چین / ترا باشد این همچو ایران زمین -

 به تو بخشم این بی‌کران گنجها / که آورده‌ام گرد با رنجها -

 نکورنگ اسپان با سیم و زر / به استامها در نشانده گهر -

 غلامان فرستمت با خواسته / نگاران با جعد آراسته -  

ور ایدونک نپذیری این پند من / ببینی گران آهنین بند من - 

بیایم پس نامه تا چندگاه / کنم کشورت را سراسر تباه -

 سپاهی بیارم ز ترکان چین / که بنگاهشان بر نتابد زمین -

 بینبارم این رود جیحون به مشک / به مشک آب دریا کنم پاک خشک - 

بسوزم نگاریده کاخ ترا / ز بن برکنم بیخ و شاخ ترا -

 زمین را سراسر بسوزم همه / کتفتان به ناوک بدوزم همه -

 ز ایرانیان هرچ مردست پیر / کشان بنده کردن نباشد هژیر -

 ازیشان نیابی فزونی بها / کنمشان همه سر ز گردن جدا -

 زن و کودکانشان بیارم ز پیش / کنمشان همه بندهٔ شهر خویش -

 زمینشان همه پاک ویران کنم / درختانش از بیخ و بن برکنم - 

بگفتم همه گفتنی سر بسر / تو ژرف اندرین پند نامه نگر -  

..................................................................

پ ن:

(* ) – زرتشت پیش از آمدنش به دربار گشتاسب و زندانی شدنش به فرمان گشتاسب، چندین بارِ دیگر پذیرفته نشدنِ آیین ش را تجربه کرده. از جمله تجربه ی نپذیرفتن و پرخاشِ قبلی و برخورد تندِ ارجاسب را. 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت - زرتشت و دین بهی در شاهنامه – ۶

برگزیده هایی از شاهنامه فردوسی 

*** 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت -  زرتشت و دین بهی در شاهنامه – ۶

***

دیدگاه ارجاسب، خاقان چین در مورد زرتشت :

چو ارجاسپ بشنید گفتار دیو / فرود آمد از گاه گیهان خدیو -

 از اندوه او سست و بیمار شد / دل و جان او پر ز تیمار شد -

 تگینان لشکرش را پیش خواند / شنیده سخن پیش ایشان براند - 

 بدانید گفتا کز ایران زمین/ بشد فره و دانش و پاک دین -

 یکی جادو آمد به دین آوری / به ایران به دعوی پیغمبری - 

همی گوید از آسمان آمدم / ز نزد خدای جهان آمدم -

 خداوند را دیدم اندر بهشت / من این زند و استا همه زو نوشت - 

بدوزخ درون دیدم آهرمنا / نیارستمش گشت پیرامنا –

 گرو گر فرستادم از بهر دین / بیارای گفتا به دانش زمین -

 سرنامداران ایران سپاه / گرانمایه فرزند لهراسپ شاه -

 که گشتاسپ خوانندش ایرانیان / ببست او یکی کشتی* اندر میان -

 برادرش نیز آن سوار دلیر / سپهدار ایران که نامش زریر -

 همه پیش آن دین پژوه آمدند / ازان پیر جادو ستوه آمدند -

 گرفتند ازو سربسر دین اوی / جهان شد پر از راه و آیین اوی - 

نشست او به ایران به پیغمبری / به کاری چنان یافه و سرسری -

 یکی نامه باید نوشتن کنون / سوی آن زده سر ز فرمان برون -

 ببایدش دادن بسی خواسته / که نیکو بود داده ناخواسته -

 مر او را بگویی کزین راه زشت / بگرد و بترس از خدای بهشت -

 مر آن پیر ناپاک را دور کن / بر آیین ما بر یکی سور کن -

 گر ایدونک نپذیرد از ما سخن / کند روی تازه بما بر کهن - 

سپاه پراگنده باز آوریم / یکی خوب لشکر فراز آوریم -

 به ایران شویم از پس کار اوی / نترسیم از آزار و پیکار اوی -

 برانیمش از پیش و خوارش کنیم / ببندیم و زنده به دارش کنیم –

..........................................................................

پ ن:

( * ) کشتی : کُشتی یا کُستی، و آن کمر بندی ست که هر زردشتی، در هنگام تشرف آیینی به دین به کمر می بندند. کستی از هفتاد و دو نخ تشکیل شده ست که می گویند نماد هفتاد و دو فصل کتاب یسنا ست.

بهادر امیرعضدی

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت - زرتشت و دین بهی در شاهنامه – ۵

برگزیده هایی از شاهنامه فردوسی 

*** 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت -  زرتشت و دین بهی در شاهنامه – ۵

***

آتشکده مهر برزین یا کاخ کشمر:

 چو بسیار برگشت و بسیار شاخ / بکرد از بر او یکی خوب کاخ -

 چهل رش به بالا و پهنا چهل / نکرد از بنه اندرو آب و گل -

 دو ایوان برآورد از زر پاک / زمینش ز سیم و ز عنبرش خاک - 

برو بر نگارید جمشید را / پرستنده مر ماه و خورشید را -

 فریدونش را نیز با گاوسار / بفرمود کردن برانجا نگار - 

همه مهتران را بر آن‌جا نگاشت / نگر تا چنان کامگاری که داشت - 

چو نیکو شد آن نامور کاخ زر / به دیوارها بر نشانده گهر -

 به گردش یکی باره کرد آهنین / نشست اندرو کرد شاه زمین –

 رهنمود زرتشت به باج ندادن گشتاسب، به چین:

چو چندی برآمد برین روزگار / خجسته ببود اختر شهریار -

 به شاه کیان گفت زردشت پیر / که در دین ما این نباشد هژیر- 

که تو باژ بدهی به سالار چین / نه اندر خور دین ما باشد این -

 نباشم برین نیز همداستان / که شاهان ما درگه باستان - 

به ترکان نداد ایچ کس باژ و ساو / برین روزگار گذشته بتاو -

 پذیرفت گشتاسپ گفتا که نیز / نفرمایمش دادن این باژ چیز – 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت - زرتشت و دین بهی در شاهنامه - ۴

برگزیده هایی از شاهنامه فردوسی 

*** 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت - زرتشت و دین بهی در شاهنامه - ۴

***

سرو کشمر:

نخست آذر مهربرزین نهاد / به کشمر نگر تا چه آیین نهاد -

 یکی سرو آزاده بود از بهشت /  به پیش در آذر آن را بکشت - 

نبشتی بر زاد سرو سهی / که پذرفت گشتاسپ دین بهی - 

گوا کرد مر سرو آزاد را / چنین گستراند خرد داد را -

 چو چندی برآمد برین سالیان / مران سرو استبر گشتش میان -

 چنان گشت آزاد سرو بلند / که برگرد او برنگشتی کمند -

 فرستاد هرسو به کشور پیام / که چون سرو کشمر به گیتی کدام -

 ز مینو فرستاد زی من خدای / مرا گفت زینجا به مینو گرای -

 کنون هرک این پند من بشنوید / پیاده سوی سرو کشمر روید –

 در آیین پیشینیان منگرید / برین سایهٔ سروبن بگذرید –

 همه نامداران به فرمان اوی / سوی سرو کشمر نهادند روی -  

بهشتیش خوان ار ندانی همی / چرا سرو کشمرش خوانی همی –

 چرا کش نخوانی نهال بهشت / که شاه کیانش به کشمر بکشت – 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت - زرتشت و دین بهی در شاهنامه - ۳

برگزیده هایی از شاهنامه فردوسی 

*** 

آیین ها در شاهنامه ی فردوسی - ۵ - آیین زرتشت -  زرتشت و دین بهی در شاهنامه - ۳

***

فرمان گشتاسب برای نشر دین بهی:

کنون هرک این پند من بشنوید / پیاده سوی سرو کشمر روید - 

بگیرید پند ار دهد زردهشت / به سوی بت چین بدارید پشت -

 به برز و فر شاه ایرانیان / ببندید کشتی همه بر میان -

 در آیین پیشینیان منگرید / برین سایهٔ سروبن بگذرید -

 سوی گنبد آذر آرید روی / به فرمان پیغمبر راست‌گوی -

 پراگنده فرمانش اندر جهان / سوی نامداران و سوی مهان -

 همه نامداران به فرمان اوی / سوی سرو کشمر نهادند روی -

 بهشتیش خوان ار ندانی همی / چرا سرو کشمرش خوانی همی -

 چرا کش نخوانی نهال بهشت / که شاه کیانش به کشمر بکشت - 

از آسمان رسیدن دین بهی:

به شاه کیان گفت پیغمبرم / سوی تو خرد رهنمون آورم -

  "جهان آفرین" گفت بپذیر دین / نگه کن برین آسمان و زمین -

 که بی‌خاک و آبش برآورده‌ام / نگه کن بدو تاش چون کرده‌ام -

 نگر تا تواند چنین کرد کس / مگر من که هستم جهاندار و بس -

 گر ایدونک دانی که من کردم این / مرا خواند باید جهان‌آفرین -

 ز گوینده بپذیر "به دین" اوی / بیاموز ازو راه و آیین اوی - 

نگر تا چه گوید بران کار کن / خرد برگزین این جهان خوار کن -

 بیاموز آیین و دین بهی / که بی‌دین ناخوب باشد مهی -

 چو بشنید ازو شاه به، دین به / پذیرفت ازو راه و آیین به – 

فرستاد هرسو به کشور پیام / که چون سرو کشمر به گیتی کدام -

 ز مینو فرستاد زی من خدای / مرا گفت زینجا به مینو گرای -