961129
برگزیده هایی از شاهنامه ی فردوسی
***
نکوهش ِ آز، در شاهنامه، "بخش سیزدهم"
***
آز ِ رستم، آز سهراب، بی نیازی ِ سیاوش
***
تفاوت ِ پرورش و بالندگی ِ رستم و سهراب، در سایه ی کانون خانوادگی و شیوه ی تربیتی رودابه و تهمینه.
***
نقش ِ پالایش و پرورش ِ "زنانه" ی رودابه و تهمینه در برابر ِ پردازش و فرآورش ِ "مردانه"ی رستم، در عرصه ی پرورش ِ فرزند.
***
سهراب، در آوردگاه، سرش به ساختن ست و نبرد را بر نمی تابد و "رستم ِ سوار" را "به پیاده شدن و پیاله برگرفتن" میخواند:
ز رستم بپرسید خندان دو لب / تو گفتی که با او به هم بود شب -
که شب چون بدت روز چون خاستی / ز پیگار بر دل چه آراستی -
ز کف بفگن این گرز و شمشیر کین / بزن جنگ و بیداد را بر زمین -
نشنیم هر دو پیاده به هم / به می تازه داریم روی دژم -
به پیش جهاندار پیمان کنیم / دل از جنگ جستن پشیمان کنیم -
همان تا کسی دیگر آید به رزم/ "تو با من بساز" و بیارای بزم -
سهراب، سراسر نرمش ست ومهر.
دستان ِ سهراب، از "دار و داشت ِ دنیا"، خالی ست. سهراب در پی "دستاورد" ست و رو به پیش دارد. دغدغه سهراب، پر شدن ِ دستان خالی خویش ست:
دل من همی با تو مهر آورد / همی آب شرمم به چهر آورد -
رستم، "نا ساز" ست و بی مدارا و سراسر بیگانه با مهر:
بدو گفت رستم که ای نامجوی / نبودیم هرگز بدین گفت وگوی -
ز کشتی گرفتن سخن بود دوش / نگیرم فریب تو زین در مکوش -
رستم ِ "تاج بخش" سخت شکاک ست و بد گمان. آسیمه سر ست و پریشانحال.
دستان رستم، پُر ست. رستم،"دار و داشت و دنیا" را، یکجا در مشت دارد و تخت و تاج نیز.
تهمتن، نگران "دستاورد" های سالیان گذشته ی خویش ست و رو به پس دارد. دغدغه رستم، "خالی شدن" ِ دستان ِ پر ِ خویش ست:
نه من کودکم گر تو هستی جوان / به کشتی کمر بسته ام بر میان -
بسی گشته ام در فراز و نشیب / نیم مرد گفتار و بند و فریب -
نشست از بر سینه ی پیلتن / پر از خاک چنگال و روی و دهن -
یکی خنجری آبگون برکشید / همی خواست از تن سرش را برید -
رستم، اول بار، به ترفند از بند سهراب، می رهد:
دگرگونه تر باشد آیین ما / جزین باشد آرایش دین ما -
سهراب، برناور جویای نام و جویای پدر، بی آنکه خود بداند، در نهاد ناخودآگاه و اقتضای جوانیش، آزمند برتری و نام، نمی تواند نباشد. او در پی کسب جاه و جایگاهی برتر نیز هست.
"آز ِ بدست آوردن ِ نداشته های" ِ سهراب، مغلوب مدارا و قلب رئوف او میشود.
سهراب، به مهر و مدارا، زندگی رستم را بدو می بخشد:
دلیر جوان سر به گفتار پیر / بداد و ببود این سخن دلپذیر -
یکی از دلی و دوم از "زمان" / سوم از جوانمردیش بیگمان -
رها کرد زو دست و آمد به دشت / چو شیری که بر پیش آهو گذشت -
"آز ِ از دست ندادن ِ داشته های" ِ رستم، بر "آز ِ بدست آوردن ِ نداشته های" ِ سهراب، چیره می شود:
سهراب ِ یل، به رستم "زمان" داد و رستم به سهراب، "امان" نمی دهد:
خم آورد پشت دلیر جوان / "زمانه" بیامد نبودش توان -
زدش بر زمین بر به کردار شیر / بدانست کاو هم نماند به زیر -
سبک تیغ تیز از میان برکشید / بر ِ شیر ِ بیدار دل بر درید -
در مورد آز هر دو به نوعی دچار آزمندی هستند و این مورد آز و آزمندی، بسیار فراتر از رستم و سهراب ست و دامنگیر ِ کل ِ نوع بشر نیز هست و حکیم فرزانه ی طوس هم همین را میخواهند به ما تفهیم کنند.
961130
برگزیده هایی از شاهنامه ی فردوسی
***
نکوهش ِ آز، در شاهنامه، "بخش دوازدهم"
***
آز ِ رستم، آز سهراب، بی نیازی ِ سیاوش
***
تفاوت ِ پرورش و بالندگی ِ رستم و سهراب، در سایه ی کانون خانوادگی و شیوه ی تربیتی رودابه و تهمینه.
***
نقش ِ پالایش و پرورش ِ "زنانه" ی رودابه و تهمینه در برابر ِ پردازش و فرآورش ِ "مردانه"ی رستم، در عرصه ی پرورش ِ فرزند.
***
حکیم طوس، وزنه ی "زمانه ی کجمدار" را سنگین تر و "فرا دست" تر از "دست ِ خواست" ِ سهراب و "دست ِ اراده" ی رستم می بیند و این نهاد ِ "جبر اندیش ِ" فردوسی بزرگ، در آب و تاب دادن ِ نقش و "بازیگری غدر ِ دهر" در جای جای شاهنامه ی کوه پیکرش به خوبی دیده می شود.
شاید "تدبیر"ِ فردوسی بزرگ، گزیر و گریزگاهی ست برای عذر ِ "گناه ِ خود کرده" ی رستم و دریغ که خود کرده را، "تدبیر" نیست.
سهراب، یل ِ مهرورز، با نَفرین ِ "زمانه"، این عفریته ی گوژپشت و بد نهاد، دل ِ پریش و سرِ پریشان ِ رستم ِ "زخم خورده" را مرهم می نهد:
بپیچید زانپس یکی آه کرد / ز نیک و بد اندیشه کوتاه کرد -
بدو گفت کاین بر من، از من رسید / "زمانه" به دست تو دادم کلید -
تو زین بیگناهی، که این "گوژپشت" / مرا بر کشید و به زودی بکشت -
رستم، آزاده ی اسیر در چنبره ی خشم و آز ِ آنی، "نقادانه"، در نهاد ناخودآگاه ش، بر خلاف ِ "زمانه کسی را به کس نشمرد"، این اوست که هنوز و همچنان مغرور و مستحکم، "عفریت ِ زمانه" را به "شمار" نمی آورد و بار ِ "گناه ِ خود کرده" ی خود را، خود به بگردن میگیرد و گردن از بار ِ گران ِ منت ِ "پتیاره دهر" خالی میگذارد:
که اکنون چه داری ز رستم نشان / که "گم" باد نامش ز گردنکشان -
همی ریخت خون و همی کند موی / سرش پر ز خاک و پر از آب، روی -
به دشنه جگرگاه پور دلیر / دریدم که رستم "مماناد" دیر -
رستم، "سر" ِ خویش را به بهای خطای بزرگ ِ خود، خوار میدارد:
یکی دشنه بگرفت رستم به دست / که از تن بِبُرّد سر ِ خویش پست -
رستم، داغ دیده و زخم خورده، "سیاهه ی پیشامد" ِ مکتوب ِ سر نوشت را به رخ ِ دیو ِ دهر و زمانه میکوبد:
کرا آمد این "پیش" کامد مرا / بکشتم جوانی به پیران سرا -
و به "خاک ِ سیاه" ِ خطای خطیر خود می نشیند:
بریدن دو دستم سزاوار هست / جز از "خاک ِ تیره مبادم نشست" -
کدامین پدر هرگز این کار کرد / سزاوارم اکنون به گفتار سرد -
به گیتی که کشتست فرزند را / دلیر و جوان و خردمند را -
خدایگان فردوسی، با "پدیده ی پاکی ِ سیاوش"، بار ِ این "لکه ی تیره و تار" از دامن ِ جلال و جبروت ِ رستم را پاک می کند و با زایش و آفرینش ِ سیاوش، زنگار نشسته به رخ ِ رستم را می زداید.
بهادر انیرعضدی
961128 - 951028
برگزیده هایی از شاهنامه ی فردوسی
***
نکوهش ِ آز، در شاهنامه، "بخش یازدهم"
***
سرانجام بستر جز از خاک نیست / ازو بهره زهرست و تریاک نیست -
چو دانی که ایدر نمانی دراز / به تارک چرا بر نهی تاج آز -
همان آز را زیر خاک آوری / سرش را سر اندر مغاک آوری -
ترا زین جهان شادمانی بس است / کجا رنج تو بهر دیگر کس است -
تو رنجی و آسان دگر کس خورد / سوی گور و تابوت تو ننگرد -
***
ببند درازیم و در چنگ آز / ندانیم باز آشکارا ز راز -
961127 - 951027
برگزیده هایی از شاهنامه ی فردوسی
***
نکوهش ِ آز، در شاهنامه، "بخش دهم"
***
چنین گفت خرم دل رهنمای / که خوبی گزین زین سپنجی سرای -
بنوش و بناز و بپوش و بخور / ترا بهره اینست زین رهگذر -
سوی آز منگر که او دشمنست / دلش بردهٔ جان آهرمنست -
نگه کن که در خاک جفت تو کیست / برین خواسته چند خواهی گریست -
بهادر امیرعضدی
961126 - 951025
برگزیده هایی از شاهنامه ی فردوسی
***
نکوهش ِ آز، در شاهنامه، "بخش نهم"
***
سیاوش، آز زندگی خودش را نقدمیکند:
چو گیتی تهی ماند از راستان / تو ایدر ببودن مزن داستان -
ز خاکیم و باید شدن زیر خاک / همه جای ترسست و تیمار و باک -
تو رفتی و گیتی بماند دراز / کسی آشکارا نداند ز راز -
جهان سر به سر عبرت و حکمتست / چرا زو همه بهر من غفلتست -
چو شد سال برشست و شش چاره جوی / ز بیشی و از رنج برتاب روی -
تو چنگ فزونی زدی بر جهان / گذشتند بر تو بسی همرهان -
چو زان نامداران جهان شد تهی / تو تاج فزونی چرا برنهی -